فوبیای سوزن | روش های درمان ترس از تزریق
ترس از سوزن و تزریق یکی از شایعترین انواع فوبیا است که میتواند کیفیت زندگی فرد را بهطور جدی تحت تاثیر قرار دهد. بسیاری از افراد با شنیدن نام آمپول یا دیدن سرنگ دچار اضطراب، تپش قلب و احساس ضعف میشوند، اما در بعضی موارد این واکنشها بهقدری شدید است که فرد از مراجعه به مراکز درمانی فرار میکند یا حتی دچار غش میشود. این وضعیت فقط یک «ترس ساده» نیست، بلکه نتیجه فعال شدن بیش از حد سیستم هشدار مغز است که بدن را وارد حالت جنگ یا گریز میکند. فوبیای سوزن میتواند ریشه در تجربههای تلخ کودکی، خاطرات دردناک پزشکی، الگوبرداری از اطرافیان یا ذهنیتهای فاجعهساز داشته باشد. بسیاری از افراد به دلیل همین ترس، تزریقات ضروری، آزمایشهای مهم و حتی واکسیناسیون را به تعویق و سلامت جسمی خود را به خطر میاندازند. خوشبختانه این فوبیا قابل درمان است و امروزه روشهای علمی و اثربخشی برای مدیریت و درمان آن وجود دارد؛ از تمرینهای ساده خانگی گرفته تا درمانهای تخصصی که توسط دکتر روانشناس در مشهد و سایر مراکز حرفهای ارائه میشوند.
فهرست مطالب
چرا بعضیها با دیدن سوزن غش کرده یا فرار می کنند؟
بعضی افراد با دیدن سوزن یا تصور تزریق، واکنشی شدیدتر از حد معمول نشان میدهند که به آن «فوبیای سوزن» یا ترس بیمارگونه از تزریق گفته میشود. در این حالت، مغز به اشتباه موقعیت را بهعنوان یک تهدید جدی برای بقا تفسیر میکند و سیستم عصبی خودمختار وارد حالت جنگ یا گریز میشود. این واکنش باعث ترشح هورمونهای استرس مانند آدرنالین شده و علائمی مثل تپش قلب، تعریق، لرزش، تنگی نفس و احساس ضعف ایجاد میکند.
در بعضی از افراد، بدن وارد مرحلهای به نام «پاسخ وازوواگال» میشود؛ به این معنا که به جای بالا رفتن فشار خون، افت ناگهانی فشار رخ میدهد. در نتیجه خونرسانی به مغز کاهش مییابد و امکان دارد فرد دچار سرگیجه، سیاهی رفتن چشم یا حتی غش شود. این واکنشها کاملا غیر ارادی هستند و ارتباطی با ضعف شخصیت ندارند. خوشبختانه این ترس قابل درمان است و روشهایی مانند درمان شناختی رفتاری، مواجهه تدریجی و تمرینهای تنفسی در کلینیک روانشناسی در مشهد میتوانند به کنترل این واکنشها کمک موثری کنند.
فوبیای سوزن دقیقاً چیست؟ تفاوت با ترس معمولی
فوبیای سوزن نوعی اختلال اضطرابی است که با ترس شدید و غیر منطقی از سوزن، آمپول یا موقعیتهای مرتبط با تزریق شناخته میشود. تفاوت اصلی این حالت با ترس معمولی در شدت و کنترلپذیری آن است. بیشتر افراد از آمپول خوششان نمیآید و هنگام تزریق دچار اضطراب خفیف میشوند، اما همچنان میتوانند شرایط را تحمل کنند و تزریق را انجام دهند. این نوع ترس طبیعی است و اغلب بعد از پایان تزریق به سرعت فروکش میکند اما در فوبیای سوزن، واکنشها بسیار شدید و ناتوانکننده هستند. امکان دارد فرد دچار تپش شدید قلب، لرزش، تعریق، تهوع، سرگیجه و حتی غش شود. ذهن منطقی تقریبا از کار میافتد و مغز فقط بر «فرار از تهدید» تمرکز میکند.
به نقل قول از منبع معتبر علمی https://www.healthline.com/ ``Trypanophobia is defined as an extreme fear of medical procedures involving injections or hypodermic needles.`` ``تریپانوفوبیا به عنوان ترس شدید از اقدامات پزشکی شامل تزریق یا سوزنهای زیر جلدی تعریف میشود.``
اجتناب شدید از مراجعه به مراکز درمانی و به تعویق انداختن آزمایشها و تزریقها نیز از ویژگیهای بارز این حالت است. برای پاسخ دقیقتر به سوال فوبیا چیست، میتوان گفت فوبیا نوعی ترس عمیق، ماندگار و غیر واقعبینانه است که فراتر از ترس طبیعی عمل میکند و بدون مداخله تخصصی، به سادگی از بین نمیرود.
واکنش وازوواگال: چرا قلب بعضیها میایسته و غش می کنند؟
واکنش وازوواگال یکی از پاسخهای قدرتمند و ناخودآگاه بدن به استرس شدید است که در بعضی افراد بهخصوص کسانی که فوبیای سوزن دارند، به شکل غش کردن بروز میکند. برخلاف استرس معمولی که در آن ضربان قلب و فشار خون افزایش مییابد، در این واکنش مسیر برعکس میشود؛ ضربان قلب کاهش پیدا میکند و رگهای خونی گشاد میشوند. این اتفاق باعث افت ناگهانی فشار خون و کاهش خونرسانی به مغز میشود و فرد برای چند ثانیه هوشیاری خود را از دست میدهد.
در لحظه وقوع این واکنش، نوعی «تناقض عصبی» در بدن شکل میگیرد. بخشی از مغز سیستم سمپاتیک را فعال میکند و دستور ترشح آدرنالین میدهد، در حالی که بخش دیگر از طریق عصب واگ، سیستم پاراسمپاتیک را بیش از حد فعال میسازد. همین تضاد باعث بروز علائمی مثل سرگیجه شدید، تاری دید، رنگپریدگی، تعریق سرد، تهوع و احساس ضعف ناگهانی میشود. نکته مهم این است که این حالت اغلب خطر جانی واقعی ندارد، اما تجربه آن بسیار ترسناک است.
بسیاری از افراد بعد از اولین غش، دچار «ترس از غش کردن» میشوند و همین ترس، حساسیت بدن را در مواجهههای بعدی بیشتر میکند. به این ترتیب، یک چرخه معیوب شکل میگیرد که اضطراب، علائم جسمی و ترس را تقویت میکند.
ریشههای فوبیای سوزن
ریشههای فوبیای سوزن معمولا به یک عامل ساده محدود نمیشود، بلکه ترکیبی از تجربههای گذشته، شیوه یادگیری مغز و ویژگیهای شخصیتی فرد است. مغز انسان بهطور طبیعی تمایل دارد خاطراتی را که با درد، ترس یا شوک همراه بودهاند، عمیقتر ذخیره کند. به همین دلیل، اگر مواجهه اولیه با سوزن یا درمان پزشکی برای فرد همراه با ترس شدید بوده باشد، مغز آن تجربه را بهعنوان «خطرناک» ثبت میکند و در مواجهههای بعدی، واکنش اغراقآمیز نشان میدهد. عوامل مهم شکلگیری فوبیای سوزن عبارتاند از:
۱. تجربه منفی در کودکی
کودکی که در سنین پایین بدون آمادگی ذهنی با آمپول، بخیه یا خونگیری مواجه شده، امکان دارد احساس ترس، خجالت یا تنهایی را تجربه کرده باشد. اگر در آن لحظه کسی احساسات او را درک نکرده یا مجبور به تحمل موقعیت شده باشد، این تجربه بهصورت یک «حافظه هیجانی» در مغز باقی میماند. حتی سالها بعد، بدن همان واکنشهای قدیمی را فعال میکند انگار که هنوز در همان موقعیت ترسناک قرار دارد.
۲. الگوبرداری از اطرافیان
کودکان و حتی بزرگسالان از واکنش دیگران الگو میگیرند. وقتی فردی بارها شاهد ترس شدید، گریه یا داستانپردازی منفی اطرافیان درباره آمپول و تزریق باشد، مغز او ناخودآگاه یاد میگیرد که این موقعیت خطرناک است. این یادگیری مشاهدهای میتواند بدون تجربه مستقیم، یک ترس عمیق و پایدار ایجاد کند.
۳. ذهنیت فاجعهسازی
در فوبیای سوزن، ذهن به جای تحلیل منطقی، به سمت ساختن بدترین سناریوها میرود. فرد مدام با خود فکر میکند «حتما خیلی دردناک است»، «امکان دارد اتفاق بدی بیفتد» یا «نکند کنترلم را از دست بدهم». این گفتوگوی درونی منفی، بدن را زودتر از وقوع موقعیت واقعی وارد حالت آماده باش و اضطراب شدید میکند.
۴. احساس از دست دادن کنترل
برای بعضی از افراد مهمترین ریشه ترس، حس آسیبپذیری است. وقتی باید بی حرکت بنشینند و فرد دیگری روی بدنشان کاری انجام دهد، احساس میکنند کنترلی بر شرایط ندارند. این احساس میتواند خاطرات قدیمی از ناتوانی، بی دفاع بودن یا حتی تجربههای روانی ناخوشایند را فعال کند و واکنش اضطرابی را به شدت تشدید نماید.
علائم قبل، حین و بعد از مواجهه با سوزن (از تعریق سرد تا گریه و فرار)
فوبیای سوزن فقط یک ترس ساده نیست، بلکه مجموعهای از واکنشهای ذهنی و جسمی است که در سه مرحله زمانی ظاهر میشود. این علائم میتوانند آنقدر شدید باشند که عملکرد طبیعی فرد را مختل کنند و او را از انجام سادهترین کارهای پزشکی بازدارند. بدن در این حالت، سوزن را مثل یک تهدید جدی تفسیر میکند و سیستم عصبی وارد حالت هشدار کامل میشود. شدت علائم در هر فرد متفاوت است، اما معمولا الگوی مشخصی را طی میکند.
قبل از مواجهه با سوزن
در این مرحله، ذهن فرد مدام درگیر فکر تزریق است. اضطراب شدید، بیخوابی و افکار وسواسی درباره درد یا اتفاقات بد، فرد را رها نمیکند. بسیاری دچار تعریق کف دست، دل درد عصبی و تهوع میشوند. حتی امکان دارد ضربان قلب بالا برود و تمرکز فرد بهم بریزد. این وضعیت میتواند از چند ساعت تا چند روز قبل از تزریق شروع شود.
حین مواجهه با سوزن
در این لحظه، واکنشهای جسمی به اوج میرسند. لرزش بدن، تپش شدید قلب، رنگپریدگی و سرگیجه بسیار شایع است. دهان خشک میشود، عضلات منقبض میشوند و ممکن است فرد گریه کند، فریاد بزند یا برای ترک محیط تلاش کند. در این مرحله، مغز وارد حالت بقا میشود و کنترل رفتاری تا حد زیادی از اختیار فرد خارج میشود.
بعد از مواجهه با سوزن
پس از پایان موقعیت، بدن وارد مرحله فرسودگی میشود. فرد احساس ضعف، خستگی شدید و سردرد را تجربه میکند. از نظر روانی نیز امکان دارد احساس شرم یا خجالت به وجود بیاید و صحنهها بارها در ذهن مرور شوند. ترس از تکرار این تجربه باعث میشود فوبیا در ذهن فرد عمیقتر شود و واکنشها در دفعات بعدی شدت بیشتری پیدا کنند.
۶ روش علمی و عملی که واقعاً ترس از سوزن را درمان می کند
درمان واقعی فوبیای سوزن تنها با تحمل کردن یا نادیده گرفتن ترس اتفاق نمیافتد، بلکه نیاز به یک رویکرد هدفمند و ترکیبی دارد. ذهن و بدن باید به تدریج آموزش ببینند تا واکنش اغراقآمیزشان را اصلاح کنند.
مهمترین اصل این است که ترس سرکوب نشود، بلکه بهصورت کنترل شده و تدافعی با آن روبرو شویم. فرار مداوم از موقعیت، فقط مغز را در حالت هشدار نگه میدارد و چرخه فوبیا را تقویت میکند. نقطه شروع واقعی زمانی است که مغز یاد میگیرد سوزن الزاما تهدیدکننده نیست و بدن میتواند آرام بماند. به همین دلیل، استفاده از روشهای علمی در مسیر درمان فوبیا و ترس نقش کلیدی و تعیینکننده دارد.
1. مواجهه تدریجی در خانه
مواجهه تدریجی یکی از علمیترین و موثرترین روشها برای کاهش ترس از سوزن است، زیرا مغز را بهصورت آهسته و ایمن با عامل ترس آشنا میکند. در این روش، فرد به جای سرکوب ترس یا فرار از آن، به مغز خود فرصت میدهد تا تجربه جدیدی از «بی خطر بودن» این موقعیت بسازد. شروع کار معمولا از محرکهای سادهتر است؛ برای مثال نگاه کردن به عکس سوزن و سرنگ برای چند دقیقه در روز. وقتی اضطراب کمتر شد، میتوان به تماشای ویدیوهای کوتاه تزریق بدون صدا یا با صدای کم رسید.
سپس نگه داشتن یک سرنگ بدون سوزن در دست و لمس تدریجی آن انجام میشود. در مرحله پیشرفتهتر، فرد میتواند یک سرنگ واقعی (بدون تزریق) را در دست بگیرد و به ظاهر و لمس آن عادت کند. در ابتدا افزایش اضطراب طبیعی است، اما با تداوم تمرین، مغز یاد میگیرد که حضور سوزن الزاما به معنی خطر نیست. این روش نیازمند صبر، تکرار منظم و مهربانی با خود است.
2. تکنیک تنفس ۸–۷–۴ و Applied Tension Techniques
این تکنیکها برای کنترل واکنشهای شدید بدنی، بهخصوص در افرادی که مستعد افت فشار یا غش هستند، طراحی شدهاند. تنفس ۸–۷–۴ باعث فعال شدن سیستم آرامساز بدن میشود و ضربان قلب و تنش عضلانی را کاهش میدهد. فرد ۴ ثانیه از بینی دم میگیرد، ۷ ثانیه نفس را نگه میدارد و سپس طی ۸ ثانیه به آرامی از دهان بازدم میکند.
در کنار این الگوی تنفس، تکنیک «تنش کاربردی» اجرا میشود که در آن فرد بهصورت آگاهانه عضلات بزرگ بدن مانند بازوها، رانها و شکم را منقبض میکند و چند ثانیه نگه میدارد. این انقباض هدفمند باعث افزایش ملایم فشار خون و جلوگیری از واکنش وازوواگال میشود. تمرین روزانه این روش حتی خارج از موقعیت تزریق، به بدن آموزش میدهد که در شرایط استرسزا پایدارتر بماند و احساس کنترل فرد را به شکل محسوسی افزایش میدهد.
3. دCBT مخصوص فوبیا + بازسازی شناختی
درمان شناختی رفتاری یا CBT یکی از موثرترین روشها برای درمان فوبیای سوزن است. در این رویکرد، هدف اصلی تغییر الگوهای فکری نادرست بوده، نه سرکوب یا جنگیدن با احساس ترس. افراد مبتلا به این فوبیا معمولا افکاری اغراقآمیز و فاجعهساز دارند، مثل اینکه «حتما بیهوش میشوم»، «نمیتوانم تحملش کنم» یا «قرار است اتفاق خطرناکی بیفتد».
این افکار باعث فعال شدن واکنش شدید اضطراب در بدن میشوند. در CBT، فرد یاد میگیرد این افکار را شناسایی کند و آنها را با افکار منطقیتر و واقعبینانهتر جایگزین نماید؛ برای مثال به جای «من بیهوش میشوم» بگوید: «امکان دارد بدنم مضطرب شود، اما این خطرناک نیست».
یکی از مهمترین بخشهای این روش، تمرینهای نوشتاری است. فرد هر بار که با موقعیت ترسآور روبرو میشود، افکار خود را مینویسد و سپس نسخه منطقیتر آنها را جایگزین میکند. این تمرینها به مرور باعث ایجاد مسیرهای عصبی جدید در مغز میشوند و شدت واکنشهای ترس را کاهش میدهند.
4. واقعیت مجازی (VR Exposure) جدیدترین و سریعترین روش در ۱۴۰۴
یکی از مدرنترین روشهای درمان فوبیای سوزن، استفاده از مواجهه درمانی با واقعیت مجازی یا VR Exposure است. در این روش، فرد با استفاده از هدست واقعیت مجازی وارد محیطی شبیهسازی شده میشود که صحنههای مرتبط با تزریق، کلینیک یا تجهیزات پزشکی را بازسازی میکند. این فرایند به مغز اجازه میدهد با عامل ترس روبرو شود، بدون آنکه درد یا خطر واقعی وجود داشته باشد. مزیت اصلی این روش در کنترل کامل شرایط است.
درمانگر میتواند شدت صحنهها را به تدریج افزایش دهد و میزان مواجهه را کاملا متناسب با توان تحمل فرد تنظیم کند. به دلیل نبود درد واقعی، فرد احساس امنیت بیشتری دارد، در نتیجه همکاری بیشتری با فرآیند درمان نشان میدهد. در محیط VR، مغز تقریبا همان واکنشهای عصبی مواجهه واقعی را فعال میکند، اما چون خطر واقعی وجود ندارد، یادگیری مغز سریعتر و عمیقتر اتفاق میافتد. در سال ۱۴۰۴ این روش در بسیاری از کلینیکهای پیشرفته گسترش یافته و بهعنوان یکی از سریعترین و موثرترین روشهای درمان فوبیای سوزن شناخته میشود.
5. هیپنوتراپی و EMDR در موارد مقاوم
در بعضی افراد، فوبیای سوزن صرفا یک ترس سطحی نیست، بلکه ریشه عمیقی در خاطرات قدیمی، تجربههای دردناک پزشکی یا حتی تروماهای کودکی دارد. در چنین مواردی، روشهای معمول مثل آرامسازی یا حتی CBT امکان دارد اثر کافی نداشته باشند. به همین دلیل از روشهای تخصصیتری مانند هیپنوتراپی و EMDR استفاده میشود که مستقیما روی لایههای عمیقتر ذهن اثر میگذارند. در هیپنوتراپی، فرد وارد حالتی از تمرکز عمیق و آرامش میشود؛
حالتی شبیه غرق شدن در یک فکر یا رویای آگاهانه. در این وضعیت، ذهن ناخودآگاه که نقش اصلی در واکنشهای خودکار ترس دارد، آمادگی بیشتری برای پذیرش تغییرات پیدا میکند. درمانگر کمک میکند تا واکنشهای شرطیشده ذهن به سوزن، تزریق یا محیطهای درمانی بهتدریج بازنویسی شوند. این روش بهخصوص برای افرادی که با شنیدن کلمات «آمپول» یا «خون» دچار واکنشهای شدید جسمی میشوند، بسیار موثر است.
EMDR نیز یک روش علمی و ساختارمند برای پردازش خاطرات تروماتیک است. در این روش، خاطرات نگرانکننده مربوط به تزریق با تحریک دو طرف مغز (حرکات چشم، ضربههای ملایم یا صداهای متناوب) بازپردازش میشوند. این فرایند باعث میشود شدت بار هیجانی خاطره کاهش یابد. بسیاری از افرادی که به هیچ روش دیگری پاسخ ندادهاند، با این دو روش کاهش چشمگیر علائم را تجربه میکنند.
۶. تکنیک دوست همراه + حواسپرتی قوی در مطب
یکی از سادهترین اما در عین حال موثرترین روشها برای مدیریت فوبیای سوزن، استفاده از «دوست همراه» در زمان مراجعه به مطب یا مرکز درمانی است. مغز انسان بهطور طبیعی در حضور یک فرد امن و آشنا، سطح خطر را کمتر ارزیابی میکند. این حضور باعث میشود سیستم عصبی از حالت «جنگ یا گریز» خارج شده و بدن کمتر علائمی مثل تپش قلب، لرزش، تهوع یا سرگیجه را تجربه کند. علاوه بر حضور همراه، استفاده از تکنیکهای حواسپرتی قوی میتواند تمرکز مغز را از سوزن و فرآیند تزریق منحرف کند.
گوش دادن به موسیقی آرام یا مورد علاقه با هدفون، تماشای ویدیوهای کوتاه سرگرمکننده یا حتی بازی ساده در گوشی، میتواند ذهن را درگیر کند. روشهایی مثل شمردن اعداد بهصورت معکوس (مثلاً از ۱۰۰ تا صفر با فاصله ۳ تا۳ تا) یا تمرکز بر روی یک شیء خاص در اتاق نیز باعث اشغال شدن منابع شناختی مغز میشود. این تکنیکها از ایجاد افکار فاجعهساز جلوگیری میکنند و ذهن فرصت کمتری برای بزرگنمایی خطر پیدا میکند. برای بسیاری از بیماران، به کارگیری همین روشهای ساده ولی هدفمند، تجربه تزریق را از یک رویداد وحشتناک به یک تجربه قابل تحمل تبدیل میکند.
اگر کودکتان فوبیای سوزن دارد دقیقاً چه کنید؟
فوبیای سوزن در کودکان بسیار شایع است و واکنش والدین نقش بسیار مهمی در شدت گرفتن یا کاهش یافتن این ترس دارد. اولین اصل این است که احساس کودک را جدی بگیرید. هرگز او را مسخره نکنید یا به او نگویید «این که چیزی نیست»؛ چون از نظر کودک این تجربه واقعاً ترسناک است و بیاعتبار کردن احساسش، اضطراب او را بیشتر میکند.
قبل از تزریق، بهتر است به زبان ساده و متناسب با سن کودک توضیح دهید چه اتفاقی قرار است بیفتد. برای مثال بگویید «قراره یه نوک کوچولو بازوت رو لمس کنه و بعدش خیلی زود تموم میشه». این آگاهی باعث میشود ذهن کودک کمتر به سمت خیالپردازیهای ترسناک برود. بعد از تزریق، حتماً از شجاعت او تعریف کنید، حتی اگر گریه کرده باشد.
تمرکز بر «تلاش» مهمتر از «نتیجه» است. در عین حال نباید از رشوههای افراطی مثل وعدههای بزرگ یا تهدید به محرومیت استفاده کرد؛ چون این رفتارها ترس را تقویت میکنند. تهدید، زور فیزیکی و فریب دادن کودک نیز کاملا اشتباه است و اعتماد کودک را از بین میبرد. مهمترین وظیفه والدین این است که به کودک احساس امنیت و کنترل بدهند. وقتی کودک احساس کند تحت فشار نیست، شانس کاهش طبیعی فوبیا به مرور افزایش مییابد.
نتیجهگیری
فوبیای سوزن برخلاف تصور رایج، یک ترس ساده یا اغراقآمیز نیست، بلکه واکنشی عمیق و واقعی در مغز و سیستم عصبی است که میتواند زندگی فرد را از جنبههای مختلف تحت تاثیر قرار دهد. اجتناب از تزریق، واکسیناسیون یا آزمایشهای پزشکی به دلیل این ترس، نهتنها سلامت جسمی، بلکه آرامش روانی فرد را نیز به خطر میاندازد. شناخت علمی این فوبیا و درک این نکته که واکنشهای بدن غیر ارادی هستند، اولین قدم مهم برای درمان است.
خوشبختانه امروزه روشهای موثر و علمی برای کنترل و درمان ترس از سوزن وجود دارد. از مواجهه تدریجی در خانه و تکنیکهای تنفسی گرفته تا درمان شناختی رفتاری، واقعیت مجازی، هیپنوتراپی و EMDR، همگی ابزارهایی هستند که میتوانند به فرد کمک کنند احساس کنترل بیشتری بر بدن و ذهن خود داشته باشد.
نکته مهم این است که درمان این فوبیا یک مسیر تدریجی بوده و نیاز به صبر، تداوم و همراهی متخصص دارد. در کل، ترس از تزریق قابل درمان است و هیچکس مجبور نیست تا پایان عمر با این اضطراب زندگی کند. با انتخاب روش مناسب و دریافت کمک تخصصی، میتوان این ترس را به تدریج کنترل و آن را به تجربهای قابل مدیریت تبدیل کرد. برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره و نوبت میتوانید از سایت مهر رضوی کمک بگیرید.
واحد تحقیق و توسعه: کلینیک تخصصی مهر رضوی
مطالب مرتبط
جستجو کنید
خدمات ما
جستجو کنید
رزرو اینترنتی نوبت معاینه
شبکه های مجازی
مطالب اخیر


بیش فعالی در محل کار | علائم، چالش ها و راهکارهای موفقیت برای افراد ADHD

اختلال وسواس فکری عملی (OCD) چیست؟ علائم، دلایل و راه های مقابله

اضطراب صبحگاهی کودکان | علائم، دلایل و راهکارهای عملی برای والدین




بیش فعالی و مشکلات خواب + چگونه چرخه خواب بر ADHD تأثیر می گذارد؟



ارتباط بین بیش فعالی و خلاقیت : آیا ADHD می تواند یک مزیت باشد؟




نقش خانواده در سلامت روان فرزندان + خانواده چه نقشی ایفا میکند؟



غذاهای ضد افسردگی | نقش تغذیه سالم در پیشگیری از افسردگی+ روشهای نوین درمانی







تأثیر موبایل بر گفتار کودکان | هر ۱ ساعت گوشی = ۱۰۰۰ کلمه کمتر
